Home

علائم و عوارض پوکی استخوان

مادربزرگ سالهاست كه زمين گير شده است وهمه فكر ميكنند كه اين از يك زمين خوردن شروع شده است.اما زمين خوردن يك بهانه است چرا كه مشكل از زمانها قبل شروع شده بود.مشكل پوكي استخوان بود كه باعث شكستگي استخوان وزمين خوردن ناگهاني ميشود. اين درد خاموش سلامتي سالانه 7/1 میلیون نفر را در دنیا زمین‌گیر می‌کند. آمارها در ايران نشان می‌دهند بیش از نیمی از افراد مبتلا به پوکی استخوان شکستگی استخوان لگن را تجربه می‌کنند و 20 درصد آنها برای ادامه زندگی به شدت وابسته به دیگران می‌شوند. در 20-10 درصد موارد مرگ زود هنگام در پی این شکستگی‌ها رخ می‌دهد. با توجه با اینکه این بیماری در سنین میانسالی و پیری شیوع بیشتری می‌یابد، انتظار می‌رود با پیر شدن جمعیت در کشورمان و تغییر تناسب هرم جمعیتی تا سال 1395، شاهد افزایش شیوع این بیماری در سال‌های آتی باشیم.در سـال ۲۰۰۲ سازمـان جهانـي بهداشـت ۵ بيمـاري را بـه عنـوان كشنده‌تريـن بيماري‌هـا اعـلام كـرد. ايـن بيمـاري هـا شامـل سرطـان، ايـدز، بيمـاري‌هـاي قلبي و مغزي و پوكي استخوان بودند مطالعه ای که چندی پيش توسط وزارت بهداشت انجام شده نشان ميدهد 47 درصد زنان و 44 درصد مردان بالای 50 سال در ايران دچار كاهش تراکم استخوان هستند وچهار و شش دهم درصد افراد 20 تا 70 سال در ايران به پوکی استخوان در ستون فقرات مبتلا هستند. همچنين از هر 4 زن ايرانی بالای 50 سال، يک نفر به پوکی استخوان مبتلاست. اين در حالی است که آمارهای جهانی، فاصله معنی داری با آمار کشور ما دارد. در سرتاسر دنيا از هر 3 زن، يک زن و از هر 5 مرد يک مرد بالای 50 سال دچار پوکی استخوان هستند. ميزان پوکی استخوان در زنان، 4 برابر مردان ذکر شده است و شکستگی ناشی از آن در زنان، تقریبا” دو برابر مردان شايع است. البته از 75 سالگی به بعد، پوکی استخوان در زنان و مردان به يک اندازه شايع است ولی اين بيماری ، اغلب بيماری زنان شناخته می شود. زنانی که زودتر دچار عادت ماهانه و ديرتر يائسه شوند، احتمال بروز بيماری در آنها کمتر است. پوکی استخوان يا ” استئوپروز ” بيماری خاموش، ناميده می شود، چرا که در آن، استخوان ها بدون هيچ علامتی پوک می شوند و وقتی علائم درد و شکستگی بروز پيدا می کند که بيماری در مرحله پيشرفته است. حتر اگر شکستگی در استخوانهای اندامها رخ ندهد، پس از گذشت ساليان، علائمی چون درد کمر و خميدگی قامت ايجاد می شود که ناشی از شکستگی يا بهتر است بگوييم خردشدگی استخوان مهر ه های کمری است. پوکی استخوان در واقع خالی شدن استخوان از مواد سازنده آن است. در اين بيماری گاهی فرد در تمام استخوان های خود احساس درد و سوزش می کند و گاهی حتی فرد متوجه شکستن استخوان هم نمی شود، چنان که گاهی فشارهای کوچک مثل خم شدن يا بلند کردن يک وسيله سنگين يا حتی سرفه می تواند موجب شکستگی استخوان شود ايـن بيمـاري استحكـام استخـوان ها را بـه تدريج از بين مي برد. استخوان داراي بافت زنده اي است كه مرتب بازسازي مي شود. بافت هاي استخواني قديمي از بين مي روند و بافت هاي جديد استخواني جايگزين آنها مي شوند. استخوان انسان در كودكي خاصيت ارتجاعي و تحمل فشار زيادتري دارد و به‌تدريج سفت و محكم مي‌شود. اين مساله در 20 سالگي، به اوج خود مي‌رسد و بين 20 تا 35 سالگي، استحكام استخوان به همان قوت باقي مي‌ماند. روند استخوان سازي در بدن از هنگام تولد آغاز مي شود و به طور متوسط تا حدود ۳۵- ۳۰ سالگي ادامه دارد و از آن پس، رو به كاهش مي گذارد و در نتيجه بافت استخواني نازك تر و ضعيف‌تر مي‌شود. علائم بيماري مهم ترين عارضه پوکی استخوان، شکستگی است. بيشترين شکستگی در اين بيماری، در ناحيه مفصل ران در محل اتصال به لگن و در ستون فقرات که معمولا” وزن بدن را تحمل می کنند رخ می دهد. شكستگي استخوان در هر سني دردآور است؛ اين مشكل به خصوص در سنين بالاتر جدي‌تر است و حتي مي‌تواند كشنده باشد. بطوري‌ كه در يك فرد سالمند شكستگي ران تا 4 برابر خطر مرگ را افزايش مي‌دهد شکستگی در ناحيه مچ دست نيز شايع است. ازجمله علائم اوليه استئوپروز عبارتند از: بيخوابي ناگهاني گرفتگي شبانه پاها درد مداوم كمر بيماريهاي لثه و شل شدن دندانها كاهش تدريجي قد علل ايجاد كننده در موارد زير خطر استئوپروز افزايش مي يابد: جنسيت زن سابقه خانوادگي استئوپروز سفيد پوست بودن لاغري كوتاه قدي يائسگي زود هنگام دريافت پايين كلسيم عدم تحرك سيگار مصرف بيش از دو نوشيدني در روز استروئيد‌‌‌تراپي طولاني مدت (مانند پردنيزون) مصرف طولاني مدت داروهاي ضدتشنج مصرف داروهايي كه سبب بروز گيجي مي‌شوند هيپرتيروئيديسم مصرف مقادير بسيار زياد پروتئين حيواني مصرف مداوم آنتي اسيدها مصرف بيش از 2 فنجان قهوه در روز  سرب موجود درهواي آلوده‌، نقش زيادي در پوكي استخوان دارد. سرب موجود در محيط، به تدريج در استخوان‌ها جمع و موجب بروز واكنش‌هاي شيميايي در آن‌ها مي‌شود و امكان پوكي استخوان را در آينده افزايش مي‌دهد. مصرف خوراكي‌هايي هم‌چون شكر و مواد خوراكي قنددار مانند نوشابه‌ها و شيريني‌، ميزان جذب كلسيم را كاهش مي‌دهد و مانع جذب كلسيم در روده و ورود آن به خون مي‌شوند و به همين دليل پوكي استخوان را تسريع مي‌كند. ريز مغذيهاي ضروري درمان: كلسيم كلسيم فراوان‌ترين ماده معدني تشكيل دهنده بدن مي‌باشد كه 99% آن در استخوان‌ها و دندان‌ها مي‌باشد. درشرايط نرمال، نسبت كلسيم به فسفر استخوان بصورت 2 به 1 مي‌باشد. ضروري ترين عامل در استخوان سازي است. این ماده معدنی علاوه بر اینکه از بروز پوکی استخوان پیشگیری می‌کند، در انتقال پیام‌های عصبی، فعال‌سازی برخی آنزیم‌ها و ترشح هورمونی نقش دارد. به زنان در دوران یائسگی و پس از آن، مصرف منابع غذایی این ماده و مکمل غذایی آن توصیه می‌شود. اما كلسيم به تنهايي در تشكيل استخوان و حفظ استحكام استخوان‌ها مؤثر نمي‌باشد، در زير ريز مغذي‌هاي ضروري علاوه بر كلسيم ذكر شده است: * ال -لیزین L- lysine لیزین یک اسیدآمینه ضروری است که به افزایش جذب کلسیم از دستگاه گوارش، نگهداری کلسیم در استخوان ها و تشکیل کلاژن کمک کرده و همچنین دفع ادراری کلسیم را کاهش می دهد. از این رو عاملی جهت حفظ تراکم استخوانها و پیشگیری از پوکی استخوان محسوب می شود. *مس Copper در حدود دويست سال پيش يك پزشك آلماني، مطلبي را منتشر كرد با اين ادعا كه استفاده از مس روند شكستگي استخوان‌ها را بهبود مي‌دهد. در سال‌هاي بعد، شواهد حاكي از نقش حياتي مس در بيوسنتز استخوان، بافت ‌هاي مرتبط مي‌باشد. استئوپروز ناشي از كمبود مس، در گونه‌هاي مختلف حيوانات و انسان به اثبات رسيده است. *منگنز Manganese این عنصر با تاثیر در متابولیسم بسیاری از مواد معدنی، موجب افزایش تراکم استخوانی می شود. * منیزیم  Magnesium منیزیم نیز همانند کلسیم در تشکیل هیدروکسی آپاتیت نقش دارد علاوه بر اینکه جذب کلسیم را نیز افزایش می دهد. همچنین با کمک به رسوب کلسیم در مینای دندان از پوسیدگی دندان نیز پیشگیری می کند.کمبود منیزیم سبب اختلال در ساختار و عملکرد استخوانها می گردد. به علاوه این ماده از افت قند خون، بروز التهاب‌های خاص و برخی علائم عصبی در دوران يائسگي پیشگیری‌ می‌کند. *روی zinc روی نیز از اجزای مهم هیدروکسی آپاتیت محسوب مي شود ووجود این عنصر جهت فعالیت طبیعی آنزیم آلکالین فسفاتاز نیزضرورت دارد. کمبود روی سبب کاهش تراکم استخوانها می گردد. در میان فراورده های مصنوعي روی، فرم گلوکونات آن بهترین جذب را دارد. *ویتامین D وجوداین ویتامین محلول در چربی جهت بهبود جذب کلسیم و متابولسیم کلسیم و فسفردر بدن ضرورت دارد. در نهايت اينكه، از آنجايي‌كه طبق آمار منتشر شده 70 تا 80 درصد افراد جامعه ما از كمبود شديد يا خفيف ويتامين D رنج مي‌برند، توصيه مي‌شود تمام زنان پس از سن يائسگي، با نظر پزشك، مكمل كلسيم و ويتامين D مصرف كنند. * سويا از مهمترين عوامل مؤثر در حفظ استحكام استخوان‌ها سويا مي‌باشد.سويا از گروه ايزوفلاون‌ها مي‌باشد وساختار مشابه استروژن انساني را دارد.از جمله اثرات مثبت سويا كاهش كلسترول خون، و به صورت بالقوه كاهش خطر بيماريهاي قلبي، و نيز از اثرات مهم آن، در كنترل استئوپروز مي‌باشد. * بور در درمان استئوپروز، توجه بسياري از پزشكان به يك ريزمغذي به نام بور جلب شد! بور ماده ايست كه جهت رشد گياه لازم است، لذا از اين طريق به رژيم غذايي انسان راه دارد و در مغزها، ميوه‌ها(خصوصاً آلو، انگور ، آووكادو) و سبزيجات وجود دارد. در اينجا توضيح مي‌دهيم چرا بور براي افزايش قدرت استخوانها مفيد است: در مطالعه اي مشخص شده افزايش مقدار بور دريافتي از0.25 به 3.25، مقدار دفع كلسيم ومنيزيم ادراري را در خانمهادر روزهاي قبل قاعدگي كاهش ميدهد. همچنين، علاوه بر كاهش دفع ادراري كلسيم، بور در استفاده بهينه از اين ريزمغذي ضروري(كلسيم)، فعالسازي استرو‍ژن و ويتامين D ، و نيز بهبود عملكرد منيزيم، كلسيم و ويتامين D هم مفيد مي‌باشد. در مورد تاًثير بور در فعالسازي ويتامين D، در يك مطالعه بر روي حيوانات مشخص شد. در آنهايي كه در معرض كمبود ويتامين D بودند، بحران جذب مطلوب كلسيم، با دريافت مقدار كافي بور، تا حدود زيادي جبران شد. يائسگي يكي از مراحل طبيعي و مهم زندگي زنان است كه مشخصه اصلي آن، پايان باروري و قطع عادت ماهيانه است. از جمله مسائلي كه بانوان در اين دوران با آن دست وپنجه نرم مي‌كنند، خستگي، اضطراب، افسردگي، پوکی استخوان، گر‌گرفتگی، كاهش سوخت و ساز، تغییر دستگاه ادراری، بي‌نظمی در خواب و… را، مي‌توان نام برد كه علت اين پديده را كاهش هورمونهاي جنسي استروژن و پروژسترون مي‌دانند. طبق آمار جهانی بین 30درصد از خانم ها قبل از 45 سالگی، 60 درصد تا 50 سالگی و 98 درصد تا 55 سالگی یائسه می‌شوند. از مشكلات درخور توجه دوران يائسگي، افزايش خطر پوكي استخوان مي‌باشد. هر سال كه از يائسگي مي‌گذرد، حدود 5/1-1 در صد از توده‌ي استخواني از دست مي‌رود و در 65-60 سالگي ممكن است شكستگي‌هاي استخواني در ستون مهره‌ها ايجاد شود. علت پوكي استخوان در دوران يائسگي،‌ در واقع كاهش استروژن و در نتيجه خروج كلسيم از استخوانها و ورود آن به جريان خون است.